Waar staan de letters FODMAP voor?

​

FODMAP is een afkorting voor een groep specifieke korteketenkoolhydraten en staat voor Fermenteerbare Oligosachariden, Disachariden, Monosachariden And Polyolen.​

Een FODMAP is geen ingrediënt, allergeen of eiwit, maar een groep koolhydraten die in verschillende voedingsmiddelen voorkomt.

FODMAP's zijn te vinden in een breed scala aan producten, van appels tot melk en van honing tot bruine bonen.

 

Het FODMAP-dieet is een eliminatiedieet dat vooral wordt toegepast bij mensen met het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) en bijbehorende darmklachten. In de meeste gevallen hoeft het FODMAP-dieet niet volledig en strikt uitgevoerd te worden. Een lichte, aangepaste variant is vaak voldoende. Met gericht advies en persoonlijke aanpassingen kan deze aanpak nog steeds effectief zijn en tot goede resultaten leiden.

​

De achtergrond van het low-FODMAP-dieet

​

De Australische diëtist en onderzoeker Sue Shepherd ontdekte dat bepaalde koolhydraten, zoals fructose en fructanen, bij sommige mensen darmklachten kunnen veroorzaken. Uit onderzoek bleek dat een deel van de mensen met het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) minder klachten ervaart wanneer deze koolhydraten tijdelijk worden beperkt.

Shepherd ontdekte dat niet alleen fructose en fructanen, maar ook andere korteketenkoolhydraten klachten kunnen veroorzaken. Zo is bekend dat lactose bij sommige mensen met PDS-klachten tot klachten kan leiden.

Deze koolhydraten worden FODMAP's genoemd. Ze zijn relatief klein van structuur en worden niet altijd volledig opgenomen in de dunne darm. Hierdoor kunnen ze in de dikke darm terechtkomen, waar darmbacteriën ze fermenteren en als energiebron gebruiken. Dit fermentatieproces kan leiden tot de vorming van gassen en een verhoogde vochtopname in de darm, wat bij gevoelige personen klachten kan veroorzaken.

 

Het FODMAP dieet bevat 3 fasen
 

1. De eliminatiefase: gedurende enkele weken (meestal 4 tot 6 weken) volg je een FODMAP-arm dieet. Hierbij vermijd je voedingsmiddelen die rijk zijn aan FODMAP's.

2. De herintroductiefase: wanneer de klachten zijn verminderd, worden de verschillende FODMAP-groepen één voor één systematisch opnieuw geïntroduceerd. Door je klachten goed te volgen, ontdek je welke voedingsmiddelen je mogelijk minder goed verdraagt en welke FODMAP-groepen klachten kunnen uitlokken.

3. Het persoonlijke FODMAP-dieet: na de testfase ontstaat een aangepast voedingspatroon dat past bij jouw persoonlijke tolerantie. Het doel is om klachten zo goed mogelijk te verminderen en onder controle te houden, terwijl je voeding zo gevarieerd mogelijk blijft en je voldoende voedingsstoffen blijft binnenkrijgen.

​

Volledig vermijden is meestal niet nodig en ook niet wenselijk, omdat een gevarieerd voedingspatroon belangrijk blijft.

Voordat je start met het FODMAP-dieet, is het verstandig om na te gaan of dit dieet bij jou past. Het FODMAP-eliminatiedieet kan bij sommige mensen met darmklachten helpen om klachten te verminderen. 

​

voedselallergie en voedselovergevoeligheid

​

Voeding bestaat uit macronutriënten zoals koolhydraten, vetten en eiwitten. Deze leveren energie en vormen belangrijke bouwstoffen voor het lichaam. Daarnaast bevat voeding micronutriënten, zoals vitaminen, mineralen en spoorelementen. Ook voedingsvezels maken deel uit van een gezond voedingspatroon.

Bij een voedselallergie reageert het immuunsysteem op specifieke eiwitten in een voedingsmiddel. Deze eiwitten worden allergenen genoemd. Voorbeelden van voedingsmiddelen die vaak allergische reacties kunnen veroorzaken zijn koemelk, soja, pinda's en vis.

Wanneer het lichaam gevoelig reageert op bepaalde koolhydraten, zoals FODMAP's, is er geen sprake van een allergische reactie. Het immuunsysteem speelt hierbij geen rol; daarom spreken we van een niet-allergische voedselovergevoeligheid.

Een voorbeeld is een reactie op appel. Sommige mensen reageren op eiwitten in appel, bijvoorbeeld door kruisreactiviteit bij hooikoorts (zoals bij berkenpollen). Anderen kunnen klachten ervaren door de aanwezigheid van FODMAP's in appel, zoals fructose en polyolen (sorbitol). Deze kunnen bij gevoelige personen darmklachten veroorzaken.

​

Gefermenteerd​

​

FODMAP's kunnen bij gevoelige personen klachten veroorzaken in zowel de dunne als de dikke darm. Doordat deze korteketenkoolhydraten niet volledig worden opgenomen in de dunne darm, trekken ze water aan in de darm. Dit wordt het osmotisch effect genoemd. In de dikke darm worden FODMAP's door darmbacteriën gefermenteerd. Bij dit proces komen onder andere gassen vrij, wat kan leiden tot klachten zoals buikpijn, krampen, winderigheid en een opgeblazen gevoel. De mate waarin iemand klachten ervaart, verschilt per persoon en hangt onder andere samen met de gevoeligheid van de darm en de samenstelling van de darmmicrobiota.​

​

​​

6 dingen die je moet weten over FODMAP’s

​.

1. FODMAP's zijn geen ingrediënten, allergenen of eiwitten, maar een groep korteketenkoolhydraten. Ze komen voor in een breed scala aan voedingsmiddelen, van appels tot melk en van honing tot bruine bonen. Deze koolhydraten worden niet altijd volledig opgenomen in de dunne darm en kunnen bij gevoelige personen leiden tot maag-darmklachten, zoals buikpijn, een opgeblazen gevoel en veranderingen in de ontlasting.

2. Als je aanhoudende maag-darmklachten hebt, kan het FODMAP-dieet mogelijk helpen om klachten te verminderen. Het dieet vraagt om een zorgvuldige aanpak, waarbij in de beginfase bepaalde voedingsmiddelen en ingrediënten tijdelijk worden beperkt. Het FODMAP-arme dieet biedt gelukkig nog veel gezonde en smakelijke mogelijkheden, zoals fruit (bijvoorbeeld bananen, aardbeien en kiwi's), groenten (zoals courgette, paprika en pompoen), rijst, quinoa, noten, zaden, vlees, eieren en nog veel meer.

3. De glutenbevattende granen tarwe, gerst en rogge bevatten veel FODMAP’s, met name fructanen. Daarom staan veel producten op basis van deze granen op de lijst van voedingsmiddelen die rijk zijn aan FODMAP’s. Een FODMAP-beperkte aanpak is echter geen vervanging voor een glutenvrij dieet bij mensen met coeliakie. Zij moeten gluten strikt blijven vermijden om schade aan de darm te voorkomen.

4. Sommige mensen met coeliakie houden ondanks een strikt glutenvrij dieet last van spijsverteringsklachten. In deze gevallen kan het zinvol zijn om samen met een diëtist te onderzoeken of ook andere voedingscomponenten, zoals FODMAP’s (bijvoorbeeld fructose of inuline), een rol spelen bij de klachten.

5. FODMAP’s zijn niet slecht; ze worden alleen niet door iedereen goed verdragen. Sommige mensen met darmklachten reageren gevoelig op voedingsmiddelen die rijk zijn aan FODMAP’s. Andere mensen ervaren helemaal geen klachten na het eten van FODMAP-rijke voedingsmiddelen en hoeven deze daarom ook niet te vermijden. Een FODMAP-beperkte aanpak is dan ook vooral bedoeld voor mensen met darmklachten, zoals bij het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), en niet voor iedereen.

6. De FODMAP-beperkte aanpak is geen wondermiddel en werkt niet voor iedereen hetzelfde. Elk lichaam reageert anders. Veel mensen met PDS ervaren een duidelijke vermindering van hun klachten wanneer zij tijdelijk minder FODMAP’s gebruiken, terwijl anderen weinig of geen effect merken. Daarnaast spelen ook andere factoren, zoals stress, leefomgeving en veranderingen in werk- of privésituatie, een rol bij darmklachten. Daarom kunnen klachten niet altijd alleen met voeding worden verminderd. Een FODMAP-traject werkt het beste wanneer dit wordt uitgevoerd onder begeleiding van een deskundige diëtist. Samen kan worden onderzocht welke voedingsmiddelen klachten veroorzaken en hoe je uiteindelijk weer een zo gevarieerd mogelijk voedingspatroon kunt opbouwen.

7. Als je een FODMAP-beperkte aanpak overweegt, overleg dan eerst met je arts of diëtist. Deskundige begeleiding en ondersteuning zijn belangrijk om deze aanpak goed uit te voeren. Het kan namelijk lastig zijn om zelf te bepalen welke voedingsmiddelen je wel en niet kunt gebruiken, zeker omdat het FODMAP-traject uit meerdere stappen bestaat. Zoals eerder beschreven, kunnen darmklachten niet altijd alleen door voeding worden verminderd. Ook factoren zoals stress, leefstijl en persoonlijke omstandigheden kunnen invloed hebben op klachten. Daarom is het belangrijk om betrouwbare informatie te gebruiken en niet zomaar alle voedingsadviezen van internet over te nemen

​

Wil je weten of de FODMAP-aanpak mogelijk geschikt is voor jou?

​

Stel jezelf dan eerst de volgende vragen:

1. Heb je regelmatig spijsverteringsklachten, zoals winderigheid, een opgeblazen gevoel, buikpijn, diarree en/of obstipatie?

2. Heb je de diagnose prikkelbaredarmsyndroom (PDS) gekregen van een arts, of ervaar je vergelijkbare darmklachten?

3. Heeft je arts of diëtist een FODMAP-traject geadviseerd?

4. Is coeliakie uitgesloten door je behandelend arts?

5. Zijn mogelijke andere oorzaken van je klachten onderzocht, zoals voedselallergieën of andere aandoeningen?

6. Heb je nog steeds klachten ondanks het toepassen van gezonde leefgewoonten, zoals regelmatig eten, voldoende bewegen, voldoende vezels en genoeg drinken?

7. Ben je lichamelijk en mentaal in staat om een FODMAP-traject te volgen, rekening houdend met eventuele andere gezondheidsklachten?

8. Ben je bereid om je voedingspatroon kritisch te bekijken en samen met begeleiding te onderzoeken welke voedingsmiddelen mogelijk invloed hebben op je klachten?​

Wanneer je de meeste van de volgende vragen met “ja” kunt beantwoorden is het FODMAP dieet geschikt voor jou!

​

Wanneer is het FODMAP dieet niet geschikt?

​

• Een FODMAP-traject is niet voor iedereen nodig of geschikt. Wanneer je geen of slechts af en toe darmklachten ervaart, is er meestal geen reden om een FODMAP-beperkte aanpak te volgen. Iedereen kan namelijk wel eens last hebben van zijn darmen, bijvoorbeeld winderigheid of een opgeblazen gevoel na een grote maaltijd zoals een bord chili con carne. Dit betekent niet automatisch dat je FODMAP’s moet vermijden.

• Ook wanneer je gezondheidssituatie op dit moment onvoldoende stabiel is, kan het beter zijn om niet direct met een FODMAP-traject te starten. Factoren zoals stress, ziekte, vermoeidheid of veranderingen in je persoonlijke situatie kunnen invloed hebben op je darmklachten. Hierdoor kan het moeilijker zijn om goed te beoordelen welk effect de voedingsaanpassingen hebben.

• Daarnaast is een FODMAP-traject niet altijd geschikt wanneer je een eetstoornis hebt of wanneer er sprake is van een verhoogde kwetsbaarheid voor het ontwikkelen van eetproblematiek. Het tijdelijk beperken van voedingsmiddelen kan in deze situaties extra belastend zijn of het eetpatroon verder onder druk zetten.

Bespreek daarom altijd met je arts of diëtist of een FODMAP-traject passend is voor jou. ​